ابن ميثم البحراني ( مترجم : محمدى مقدم / نوايي )

131

شرح نهج البلاغة ( فارسي )

إذا ما نهى النّاهى فلجّ بي الهوى * اصاخت إلى الواشي فلجّ بها الهجر « 86 » ( در اين شعر نهى نهى كننده شرط ، وفزون شدن عشق جزا ، گوش دادن به سخن چين شرط ، ودورى محبوب از عاشق جزاست ونتيجهء اين دو لجاجت است كه بر هر دو بار شده است ) . وجه چهارم اعتراض : اعتراض ضميمه كردن چيزى است به سخن كه مقصود گوينده با آن كامل مىشود مانند سخن خداوند متعال : « فَلا أُقْسِمُ بِمَواقِعِ النُّجُومِ وَإِنَّهُ لَقَسَمٌ لَوْ تَعْلَمُونَ عَظِيمٌ » « 87 » . وسخن علي ( ع ) : « محققا خداوند در هنگام آفرينش مخلوقات از طاعت آنها بىنياز بود « 88 » » . ( در آيهء شريفه جملهء « اين سوگندى است بزرگ » مقصود آية را روشن كرده است ودر سخن علي ( ع ) جملهء « واز طاعت آنها بىنياز بود » كامل كننده ومندرج در آن است ) وجه پنجم التفات : التفات عدول وبرگشت از سياق سخن است به سياق ديگرى كه با معناى اوّل منافاة نداشته ومتمّم معناى مقصود باشد مانند عدول از غيبت به خطاب در سخن حق تعالى : « مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ » « 89 » وعكس آن يعنى عدول از خطاب به غيبت مانند : « هُوَ الَّذِي يُسَيِّرُكُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ حَتَّى إِذا كُنْتُمْ » « 90 » . ونيز مانند سخن علي ( ع ) :

--> ( 86 ) هر گاه نهىكننده مرا از عشق محبوب نهى كند دوستى من نسبت به أو زياد مىشود ولى هر گاه محبوب من به سخن سخن چين گوش كند دورى أو از من زياد مىشود . ( 87 ) سورهء واقعه ( 56 ) آيهء ( 76 ) : سوگند به جايگاه ستارگان واگر بدانيد اين سوگند بزرگى است . ( 88 ) امّا بعد فانّ اللّه خلق الخلق حين خلقهم غنيّا عن طاعتهم . ( 89 ) سورهء فاتحه ( 1 ) آيهء ( 4 ) : خداوند صاحب اختيار روز جزاست ، تو را مىپرستم واز تو يارى مىجويم . ( 90 ) سورهء يونس ( 10 ) : آيهء ( 22 ) : تا آن گاه كه در كشتى نشيند وبادهاى ملايمى كشتى را به حركت در آورد .